Podczas eksploatacji zasobników węgla występują zjawiska tworzenia się narostów i oklejeń na ścianach zbiorników oraz ich wylotach. Zjawiska te w mniejszym lub większym stopniu występują we wszystkich rodzajach zasobników – zarówno tych będących na powierzchni, jak i tych znajdujących się na poziomach wydobywczych (takich jak zbiorniki buforowe, zsuwnie odbiorowe, zasypy skipów).
Jerzy Pawlikowski

Stopień oklejenia węglem ścian zasobników zależy od składu chemicznego węgla, jego granulacji, wilgotności, a także sposobu eksploatacji samych zbiorników. Oklejanie się ścian zasobników z czasem powoduje zmniejszenie ich pojemności użytecznej, a w skrajnych wypadkach zaklejenie wylotu w postaci sklepienia lub mostka i w efekcie niemożność eksploatacji, co w przypadku zbiorników przyszybowych skutkuje ograniczeniami wydobycia urobku na powierzchnię. Aby udrożnić te zbiorniki, służby techniczne próbują usuwać powstające nawisy na wiele sposobów, najczęściej poprzez udział pracy ludzkiej z wykorzystaniem długich prętów, drągów, lanc ze sprężonym powietrzem czy np. wody (chodzi o zalewanie). Dotarcie do miejsc oklejeń jest bardzo utrudnione, a czasami wręcz niemożliwe, gdyż często jako droga interwencji może być wykorzystany tylko wylot. 
 Prace te są wysoce niebezpieczne i stanowią duże zagrożenie dla życia i zdrowia pracowników, więc podjęcie decyzji o wysłaniu personelu w celu ich wykonania jest dla dozoru technicznego dużym obciążeniem. Zdarza się, że mimo zachowywania przy tych pracach maksymalnej ostrożności dochodzi do gwałtownego zrywania się nawisów, które, spadając w dużej masie, powodują stworzenie zagrożenia i w konsekwencji mogą być przyczyną wypadków, także śmiertelnych. Dlatego też cały czas poszukiwane są rozwiązania eliminujące pracę ludzką i zastępujące ją systemem automatycznego czyszczenia zbiorników i zsuwni odbiorczych.

FOT. 1, 2 Pulsatory firmy INWET zainstalowane w podziemiach KWK Brzeszcze

Dla rozwiązania tego problemu zostały zaprojektowane i są stosowane urządzenia pneumatyczne zwane działkami powietrznymi lub pulsatorami pneumatycznymi. Istota działania pulsatorów pneumatycznych polega na „wstrzeliwaniu” do zasobników z węglem ukierunkowanej strugi sprężonego powietrza, co w następstwie powoduje odrywanie narostów i oklejeń od ścian. „Wstrzeliwanie” sprężonego powietrza odbywa się poprzez króćce przyłączeniowe, które są montowane w newralgicznych miejscach zasobników, żeby osiągnąć maksymalny efekt przy minimalnej inwestycji. Każdy pulsator wyposażony jest w zbiornik ciśnieniowy o dobranej objętości, tak aby również porcja powietrza była dobrana optymalnie do rodzaju powstającego nawisu. Projektant określa miejsca montażu, wielkość i ilość urządzeń oraz sposób działania, gdyż właściwie dobrane pulsatory tworzą pewien układ przestrzenny gwarantujący skuteczność rozwiązania. Ten układ pulsatorów sterowany jest z systemu sterowniczego, który można dowolnie zaprogramować w zależności od potrzeb. Niezależnie od systemu automatyki układ w każdej chwili można przestawić na sterowanie manualne, co jest bardzo przydatne w sytuacjach awaryjnych. Dobrze dobrany układ pulsatorów, wyposażony we właściwy system automatyki, z zasady powinien zapewnić ciągłą eksploatację zasobników bez powstawania oklejeń. Najważniejsze bowiem jest profilaktyczne utrzymywanie wewnętrznych ścian zasobników w czystości (bez oklejeń).
Montaż pulsatorów pneumatycznych na zasobnikach na powierzchni, w szczególności stalowych, gdzie dostępne są ściany zewnętrzne, jest prosty. Polega on na wspawaniu w ściany zasobników króćców przyłączeniowych i montażu urządzeń, wykonaniu instalacji sprężonego powietrza i sterowania. W przypadku zbiorników żelbetowych sprawa się nieco komplikuje, ale można wywiercić otwory, w których się osadza króćce i przyspawuje je do odsłoniętego zbrojenia. Z powodu tego, że w sąsiedztwie zasobników znajdują się inne maszyny i urządzenia, nie zawsze udaje się wykonać idealny układ pulsatorów, jednakże zawsze podejmuje się próby jego zoptymalizowania. O wiele trudniejsze jest zainstalowanie pulsatorów na zbiornikach podziemnych wydrążonych w caliźnie, gdzie dostęp do stref newralgicznych jest ewidentnie utrudniony. Jednakże i w tym przypadku można zaproponować chociaż częściowe rozwiązania. Najlepiej, jeżeli pomysł takiego rozwiązania rodzi się na etapie projektowania lub modernizacji zbiorników podziemnych.

FOT. 3, 4 Pulsatory tego samego typu zamontowane w KWK Krupiński

Projektując nowe zbiorniki buforowe, można przewidzieć wykonanie specjalnych komór do zabudowy pulsatorów z przygotowanymi już króćcami montażowymi. To nie wszystko, również podczas modernizacji wysypów zasobników podziemnych z odcinającymi zasuwami (prefabrykowanymi warsztatowo) można bez problemu wyposażyć je w króćce, służące do montażu pulsatorów, które w przyszłości będą zdmuchiwały narosty ze ścianek wylotów oraz udrażniały strefę wylotową zbiornika buforowego.

   Decyzją Wyższego Urzędu Górniczego takie urządzenia są zalecane i obecnie montuje się instalacje wspomagające spływ węgla właśnie za pomocą pulsatorów pneumatycznych. Znakomicie poprawia to funkcjonowanie wspomnianych obiektów i ogranicza potencjalną wypadkowość pracowników obsługi i nadzoru. Mimo możliwego wyposażenia w niezbędną automatykę systemy pulsatorów najczęściej są oczekiwane przez odbiorców w postaci ręcznej – umożliwiającej doświadczonemu pracownikowi reakcję w chwilach, kiedy pojawia się zagrożenie zatkania wylotu – a firma INWET SA zawsze dostarcza układ automatycznego sterowania wraz z opcją ręcznego sterowania.
Podsumowując, wiele wykonanych realizacji i ich praktyczna skuteczność potwierdzają zasadność wyposażenia zbiorników i ich wylotów w opisane urządzenia wspomagające.

www.inwet.eu

Nowy numer

  1. Temat numeru: Górnictwo,energetyka.ATEX

    05/2017 (55)
  2. Temat numeru: Rynek tworzyw sztucznych i kompozytów

    04/2017 (54)
  3. Temat numeru: Rozwiązania dla branży kruszywowej

    03/2017 (53)
  4. Temat numeru: Automatyka, pomiary

    02/2017 (52)
  5. Temat numeru: Filtracja,odpylanie,odkurzanie,BHP, ATEX

    01/2017 (51)
  6. Temat numeru: Transport  materiałów sypkich

    07/2016 (50)
  7. Temat numeru: Magazynowanie materiałów sypkich

    06/2016 (49)
  8. Temat numeru: Zabezpieczenia przeciwwybuchowe

    05/2016 (48)
  9. Temat numeru: Wagi.Dozowniki

    04/2016 (47)
  10. Temat numeru: Kruszenie.Mielenie.Granulowanie

    03/2016 (46)
  11. Temat numeru: Filtracja.odpylanie.BHP

    02/2016 (46)
  12. Temat numeru: Automatyka i pomiary 

    01/2016 (45)
  13. Temat numeru: Transport materiałów sypkich

    07/2015 (44)
  14. Temat numeru: Magazynowanie materiałów sypkich

    06/2015 (43)
  15. Temat numeru: Bezpieczeństwo procesowe i zabezpieczenia ATEX

    05/2015 (42)
  16. Temat numeru: Kruszenie, mielenie, mieszanie

    04/2015 (41)
  17. Temat numeru: Sita,przesiewacze,separatory

    03/2015 (40)
  18. Temat numeru: Automatyka i pomiary

    02/2015 (39)
  19. Temat numeru: Odkurzanie, odpylanie, BHP, Atex

    01/2015 (38)
  20. Temat numeru: Transport materiałów sypkich

    07/2014 (37)
  21. Temat numeru: Opakowania w przemyśle materiałów sypkich

    06/2014 (36)
  22. Temat numeru: Silosy i magazyny na materiały sypkie

    05/2014 (35)
  23. Temat numeru: Systemy dozujące, ważące i pakujące

    04/2014 (34)
  24. Temat numeru: Filtracja,odpylanie,odkurzanie

    03/2014 (33)
  25. Temat numeru: Automatyka i aparatura kontrolno-pomiarowa

    02/2014 (32)
  26. Temat numeru: Sita, przesiewacze i separatory przemysłowe

    01/2014 (31)
  27. Temat numeru: Rozdrabnianie i granulowanie

    06/2013 (30)
  28. Temat numeru: Przemysł wydobywczy surowców energetycznych

    05/2013 (29)
  29. Temat numeru: Silosy do zastosowań przemysłowych

    04/2013 (28)
  30. Temat numeru: Sytuacja na rynku kruszyw

    03/2013 (27)
  31. Temat numeru: Aparatura pomiarowa w aplikacjach wysokotemperaturowych

    02/2013 (26)
  32. Temat numeru: Polski rynek cementu i betonu

    01/2013 (25)
  33. Temat numeru: Postęp techniczny w konstrukcji młynów

    06/2012 (24)
  34. Temat numeru: Konstrukcje silosów aluminiowych

    05/2012 (23)
  35. Temat numeru: Europejski rynek tworzyw sztucznych

    04/2012 (22)
  36. Temat numeru: Zmiany technologiczne w produkcji kruszyw

    03/2012 (21)
  37. Temat numeru: Automatyzacja procesów

    02/2012 (20)
  38. Temat numeru: Polski rynek targowy

    Rozmowa z dr. inż hab. Lidią Gawlik zastepcą dyrektora IGSMiE 
    01/2012 (19)
  39. Temat numeru: Nauka dla przemysłu

    Rozmowa z dr. inż Szymonem Modrzejewskim
    06/2011 (18)
  40. Temat numeru: Nowoczesne technologie górnicze

    Węgiel polskie bogactwo narodowe
    05/2011 (17)
  41. Temat numeru: Transport, logistyka i magazynowanie

    03-04/2011 (16)
  42. Temat numeru: Automatyzacja procesów

    Innowacyjny mechatroniczny system manipulacyjny
    02/2011 (15)
  43. Temat numeru: Rynek kruszyw w Polsce

    Recykling gruzu powyburzeniowego
    01/2011 (14)
  44. Temat numeru: Przemyslowe systemy ważąco-dozujące 05-06/2010 (13)
  45. Temat numeru: Magazynowanie sypkich produktów spożywczych 04/2010 (12)
  46. Temat numeru: Transport pneumatyczny materiałów sypkich 03/2010 (11)
  47. Temat numeru: Rynek cementu w polsce 02/2010 (10)
  48. Temat numeru: Krajowy rynek automatyki przemyslowej 01/2010 (9)